cms_visual_164656.jpg_1429070646000_300x424


OMGAAN MET TOLKEN

“Begin maar te tolken!” “U hoeft niet te begrijpen, u moet het gewoon vertalen.” Hoe dikwijls zijn dergelijke uitspraken niet geuit? Ze illustreren dat het niet altijd duidelijk is hoe je met tolken omgaat. Ook op internet is die onwetendheid schreeuwend. Google je iets in de zin van “omgaan met tolken”, dan krijg je… bitter weinig.

Nu, is het belangrijk dat je dat weet? Ja. Wie dat wel weet, kan precies inschatten wat je van een tolk kunt verwachten en hoe je tolken optimaal kunt “gebruiken”.

Heidi Salaets, Katalin Balogh en Dirk Rombouts van de KU Leuven hebben een boek geschreven om die onwetendheid te verlichten. In “Gerechtstolken – handleiding voor politie en rechtskundigen in een meertalige context” leggen de auteurs uit wat tolken doen (deel I) en hoe je met tolken werkt (deel II). De twee overige delen behandelen een case en de resultaten van een enquête bij de politie.

Hieronder geven we een samenvatting van deel II “Werken met tolken” , onderverdeeld in drie hoofdstukken “Het politieverhoor met een tolk”, “De zitting op de rechtbank” en “De advocaat in de verschillende settings met een tolk”. Meer details vindt u in het boek zelf.

GERECHTSTOLKEN Handleiding voor politie en rechtskundigen in een meertalige context Heidi SalaetsKatalin BaloghDirk Rombouts Terra – Lannoo, 2014

 

 


OMGAAN MET TOLKEN: het politieverhoor


Hoe kies ik de juiste tolk?

Wat zijn de belangrijkste criteria?

  • Culturele gevoeligheden: Kun je een jonge Turkse vrouw vragen om te tolken voor een oudere Turkse man met aanzien in zijn gemeenschap?
  • Geslacht: Kun je een vrouw vragen om te tolken voor een oudere Arabische man die verdacht wordt van intrafamiliaal geweld?
  • Specialiteit: Kun je een onervaren tolk vragen om te tolken in een technisch boekhoudkundig dossier?

Moet ik de tolk briefen?

Bij de vordering: ik leg kort uit wat de tolk te wachten staat.

De tolk kan zich mentaal voorbereiden.

De tolk kan nagaan of er een belangenconflict is en de opdracht weigeren.

Vóór het verhoor: een gebriefte tolk is een tolk die met kennis van zaken tolkt. Maar wat kan/mag ik vertellen?

  • Waarover gaat het verhoor?
  • Wat is het doel van het verhoor?
  • Wat is de emotionele toestand van de verhoorde?
  • Hoeveel politieagenten nemen het verhoor af?

Één dossier = één tolk?

Het mag, maar er zijn voor- en nadelen.

Voordeel: de tolk moet bij elk optreden niet opnieuw gebrieft worden; hij of zij begrijpt het dossier beter.

Nadeel: De tolk kan zijn objectiviteit verliezen.

En als er een belangenconflict blijkt?

Ik ga na of er geen belangenconflict speelt.

  • Geldt er voor de tolk een belangenconflict?
  • Geldt er voor de verhoorde een belangenconflict? De tolk behoort tot een bepaalde volksgroep die de verhoorde persoon niet ligt). De betrokken persoon heeft geen zeg in de keuze van de tolk, maar als het verhoor onmogelijk of moeilijk wordt door die situatie, kan ik beslissen om een andere tolk te vorderen.

Neutraal en onafhankelijk?

De tolk is geen ‘hulpagent’, en evenmin de raadgever van de verhoorde: hij voert geen privégesprekken met de verhoorde  of tolkt tijdens pauzes.

De tolk vertaalt alles, ook scheldwoorden, bedreigingen, stopwoorden, ‘euhs’, verbeteringen… Hij respecteert de vraagvorm (open vragen blijven open vragen, gesloten vragen gesloten).

Wil de tolk toch iets uit eigen naam zeggen,  dan spreekt hij in de derde persoon. Bijvoorbeeld: “De tolk wenst te vermelden dat woord X twee betekenissen heeft, 1 en 2.”

Vertaalt de tolk consecutief of simultaan?

Ik spreek met de tolk af hoe we de vertaling het beste aanpakken: consecutief of simultaan. Meestal komen beide voor.

Consecutief tolken is de meest courante vorm: de verhoorde of de politie zegt iets; de tolk neemt notities; hij geeft na afloop de vertaling.

Simultaan tolken: de tolk vertaalt wat een van de partijen zegt terwijl die partij spreekt.

Moet de tolk zich voorstellen?

De tolk maakt bij het begin van het verhoor duidelijk aan de verhoorde wat zijn rol is:

  • “Ik ben de tolk Nederlands-X;”
  • “Ik zal alles tolken;”
  • “Ik ben geheimhouding verplicht;”
  • “Ik ben neutraal en onafhankelijk;”
  • “U mag zich rechtstreeks tot mijnheer/mevrouw X richten.”

De verhoorde meldt dat hij bedenkingen bij de tolkkwaliteit van de tolk heeft?

Ik kan meestal de vertaalkwaliteit van een tolk niet evalueren. Misschien wil de verhoorde het verhoor verstoren. Bij herhaalde klachten over de deskundigheid van een tolk, kan ik in overleg met bijvoorbeeld het parket of de rechter een verhoor opnemen. Een tweede tolk kan dan uitsluitsel geven.

Wat mag ik aan de tolk NIET vragen?

  • Klussen (bijvoorbeeld koffie halen voor een verhoorde);
  • Alleen blijven met een verhoorde;
  • Slachtofferhulp bieden;
  • Extra informatie geven (“Hebt u voor de verdachte al in een ander dossier getolkt?”)

Mag de tolk juridische terminologie/procedures uitleggen?

Nee. Vraagt de gedaagde aan de tolk om een term/procedure uit te leggen, dan speelt de tolk die vraag door aan mij.

Mag een tolk bij het vertrouwelijk overleg met de advocaat + bij het verhoor tolken?

Dikwijls kan het niet anders.

De tolk moet de neutraliteit en vertrouwelijkheid strikt in acht nemen.

Ik hoor een lang antwoord van de verhoorde, maar ik krijg een korte vertaling van de tolk

Dat mag niet. De tolk moet alles vertalen.

Ik merk dat de tolk iets niet kan vertalen

  • Ik merk dat de tolk iets niet kan vertalen omdat hij het niet gehoord heeft.
    • De tolk zegt: “De tolk vraagt dat u de verhoorde zou vragen om duidelijker te spreken.”
  • Ik merk dat de tolk iets niet kan vertalen omdat hij de vakterm niet kent.
    • De tolk zegt: “De tolk vraagt of hij de term mag opzoeken.”
  • Ik merk dat de tolk een woord niet kan vertalen omdat het niet in de doeltaal bestaat.
    • De tolk zegt: “De tolk zal een omschrijving geven van het volgende woord XXX omdat het niet in de doeltaal bestaat.”

Ik heb bij de verhoorde een document gevonden. Mag ik dat door de tolk laten vertalen?

Ja.

Ik verwacht dat de tolk aan de verhoorde meldt dat hij het document voor de politie zal vertalen.

Wat verandert er als de advocaat erbij zit?

De rol van de tolk verandert niet.

Wat verandert er als de verhoorde door de onderzoeksrechter verhoord wordt?

De rol van de tolk verandert niet.

Wat kan ik doen om het werk van de tolk te vergemakkelijken?

  • Ik hou mijn vragen kort.
  • Ik stem me af op het ritme en tempo van de tolk.
  • Ik geef aan wanneer de tolk van consecutief op simultaan kan overschakelen (bijvoorbeeld wanneer de verhoorde een lange monoloog afsteekt).
  • Ik geef duidelijk aan wanneer ik wil dat de tolk stopt zodat ik kan intikken wat hij vertaald heeft.
  • Ik geef de tolk regelmatig een pauze.
  • Ik spreek de tolk tijdens het verhoor nooit met zijn naam aan.

Wat moet ik met de tolk debriefen na het verhoor?

  • Ik vraag de tolk of er geen tolktechnische problemen waren.
  • Ik voer geen gesprek over de inhoud van het verhoor.

 


OMGAAN MET TOLKEN: op de rechtbank


Neem ik dezelfde tolk voor de volledige procedure?

Het mag, maar er zijn voor- en nadelen.

Voordeel: de tolk moet bij elk optreden niet opnieuw gebrieft worden; hij of zij begrijpt het dossier beter.

Nadeel: De tolk kan zijn objectiviteit verliezen.

Moet ik de tolk briefen vóór de zitting?

Ja. De tolk geraakt zo vertrouwd met de inhoud van de zaak en de terminologie. Hij kan zo beter werk leveren.

Wie moet de tolk briefen?

De griffier, de magistraat of de advocaat.

Moet ik het werk van de tolk in het oog houden?

Ja, bijvoorbeeld als blijkt dat er te vlug/onduidelijk gesproken wordt of als blijkt dat de persoon ter zitting niet begrijpt wat de tolk vertelt.

Wat kan ik doen om het werk van de tolk te vergemakkelijken?

  • Gebruik duidelijke en klare taal.
  • Spreek duidelijk, luid genoeg en niet te snel.
  • Pas u aan de (slechte) akoestiek van de zaal aan.
  • Probeer stilte te bewaren om de tolk tijdens zijn werk.
  • Stel uw vragen rechtstreeks aan de betrokkene(n): directe rede.
  • Geef een exemplaar van het vonnis of het arrest dat u voorleest aan de tolk.

Consecutief of simultaan?

Simultaan tolken is de meest courante vorm: de tolk vertaalt wat een van de partijen zegt terwijl die partij spreekt.

Moet de tolk letterlijk vertalen?

Een tolk kan niet letterlijk vertalen. Hij moet betekenisvol tolken.

Mag de tolk juridische terminologie/procedures uitleggen?

Nee. Vraagt de gedaagde aan de tolk om een term/procedure uit te leggen, dan speelt de tolk die vraag door aan de magistraat.

Moet de tolk alles vertalen?

In principe vertaalt de tolk alles. Het is niet aan hem om uit te maken wat al dan niet relevant is.

Mag ik de tolk vragen wat hij denkt over de gedaagde?

Mag ik de tolk meer informatie vragen over de gedaagde?

Nee! De tolk is neutraal en onafhankelijk.

 

 


OMGAAN MET TOLKEN: bij de advocaat


Hoe kies ik de juiste tolk?

Wat zijn de belangrijkste criteria?

  • Culturele gevoeligheden: Kun je een jonge Turkse vrouw vragen om te tolken voor een oudere Turkse man met aanzien in zijn gemeenschap?
  • Geslacht: Kun je een vrouw vragen om te tolken voor een oudere Arabische man die verdacht wordt van intrafamiliaal geweld?
  • Specialiteit: Kun je een onervaren tolk vragen om te tolken in een technisch boekhoudkundig dossier?
  • Aanbevelingen: confrater of de politie
  • Vermijd tolken die opgedrongen worden door familie of derden.

Wat moet ik met de tolk afspreken vóór het consult?

  • Is er geen belangenconflict?
  • Welke tolkvorm zullen we gebruiken?
    • Consecutief? De advocaat/cliënt zegt iets; de tolk neemt notities; de tolk geeft de vertaling.
    • Simultaan? de tolk vertaalt terwijl de advocaat/cliënt spreekt.
  • Waar moet de tolk zitten? Het beste: op gelijke afstand van advocaat en cliënt.
  • Kent de tolk de deontologie? Zo niet, overloop de code met hem.

Hoe ga ik om met de tolk tijdens het consult?

  • Ik behoud de leiding van het gesprek.
  • Ik gebruik duidelijke en klare taal: ik leg juridisch jargon zelf uit, ik pas mijn taal aan het niveau van de cliënt aan.
  • Ik vraag niet aan de tolk wat hij van de cliënt denkt.
  • Ik vraag geen uitleg over etnische verschillen of wrijvingen
  • Stel uw vragen rechtstreeks aan de betrokkene(n): directe rede.

Wat moet ik met de tolk debriefen na het consult?

  • Ik vraag de tolk of er geen tolktechnische problemen waren.
  • Ik voer geen gesprek over de inhoud van het consult.